Zonnestelsel

De aarde is één van de planeten van het Zonnestelsel, naar grootte de vijfde, naar afstand tot de zon de derde onder de hoofdplaneten. De Aarde heeft één satelliet, de Maan; het stelsel Aarde–Maan wordt ook wel als een dubbelplaneet opgevat. Tot de planeet Aarde behoren ook de atmosfeer en de magnetosfeer (zie aardmagnetisme).Hoewel Aarde, Maan en Zon strikt genomen eigennamen zijn van hemellichamen (zoals Mars, Deimos en Sirius), is het ongebruikelijk deze drie eigennamen met een hoofdletter te schrijven indien zij niet nadrukkelijk als eigennaam worden gebruikt.

Jupiter [astronomie], in massa en afmetingen de grootste planeet van ons zonnestelsel, echter niet (van de aarde uit gezien) de helderste: Venus overtreft Jupiter in helderheid, terwijl Mars soms ook helderder is.

De maan is in het algemeen een satelliet (begeleider) van een planeet. In het bijzonder bedoelt men met 'de maan' (ook wel: Maan) de natuurlijke satelliet van de aarde. De maan is een bijna bolvormig hemellichaam, dat zich op een afstand van gemiddeld 384.400 km van de aarde bevindt. Zij is het dichtstbijzijnde hemellichaam, afgezien van de door mensen gebouwde kunstmanen.

Mars is een planeet, in afstand tot de Zon volgend op de Aarde, dus de vierde planeet van het zonnestelsel van de Zon af gerekend, en eerste van de buitenplaneten. Mars is te herkennen aan zijn roodachtige kleur. Hierdoor en door zijn grote helderheid gedurende bepaalde korte perioden, en bovendien door zijn snelle en grillige schijnbare beweging tussen de sterren heeft deze planeet reeds de aandacht van de allereerste astronomische waarnemers getrokken.

Is de planeet van ons zonnestelsel die het dichtst bij de Zon staat. Mercurius is in onze streken alleen onder gunstige omstandigheden met het blote oog waar te nemen. Met behulp van een prismakijker vormt het vinden van Mercurius aan de avond- of de morgenhemel geen probleem (mits zijn elongatie van de Zon, maximaal 27°45¢, voldoende groot is). De nieuwste gegevens zijn verkregen door het ruimtevaartuig Mariner-10, dat op 3 nov. 1973 werd gelanceerd, op 5 febr. 1974 Venus passeerde en tijdens zijn passages op 29 maart 1974 (750 km), 21 sept. 1974 en 16 maart 1975 bruikbare informatie over Mercurius terugseinde.

Neptunus is de van de zon af gerekend de achtste planeet van ons zonnestelsel, ontdekt in 1846. Onverklaarde storingen in de loop van de planeet Uranus brachten Friedrich Wilhelm Bessel en andere astronomen op het denkbeeld dat men deze schijnbare onregelmatigheid moest toeschrijven aan de invloed van een nog onbekende planeet, waarvan de baan buiten die van Uranus zou liggen. J.C. Adams te Cambridge en U.J.J. Leverrier te Parijs trachtten onafhankelijk van elkaar de plaats van de planeet te berekenen. Leverrier zond de door hem berekende positie aan J.G. Galle in Berlijn; deze ontdekte de planeet in de nacht van 23 op 24 sept. 1846 op 52¢ van de door Leverrier aangegeven positie. Reeds in 1795 was Neptunus door Lalande waargenomen, die echter niet vermoedde dat het een planeet was. Uit notities van Galileo Galilei is gebleken dat hij Neptunus reeds in 1612/1613 heeft waargenomen zonder deze als planeet te herkennen.

Pluto is de buitenste planeet van ons zonnestelsel, in 1930 door C.W. Tombaugh op de Lowell-sterrenwacht te Flagstaff in Arizona ontdekt. Reeds omstreeks 1900 wees de stichter van de sterrenwacht te Flagstaff, Percival Lowell, op het mogelijk bestaan van een planeet buiten de baan van Neptunus. In 1906 begon hij de posities van duizenden lichtzwakke sterren fotografisch vast te leggen om te onderzoeken of hier zich de planeet onder bevond. Na een speurwerk van tien jaar, waarbij niets werd gevonden, werd het onderzoek door de dood van Lowell stopgezet. Na het gereedkomen van een fotografische kijker met een opening van 33 cm werd het speurwerk in 1929 door C.W. Tombaugh voortgezet. Door de gebieden langs de equator systematisch te fotograferen en de opnamen met elkaar te vergelijken door middel van een blinkcomparator werd de kleine, zeer zwakke planeet ten slotte in 1930 ontdekt. Naar de beginletters van Percival Lowell werd de nieuwe planeet Pluto genoemd.

Is de (van de zon uit gerekend) zesde planeet van het zonnestelsel, de derde van de buitenplaneten, de verst verwijderde planeet die nog met het blote oog zichtbaar is. Saturnus is zeer helder en heeft een matgele kleur. Reeds in de oudheid was Saturnus bekend en in een kijker is hij een van de meest interessante objecten ten gevolge van de aanwezigheid van een ringenstelsel. Onze huidige kennis van de planeet berust vooral op de resultaten van de Amerikaanse ruimtevoertuigen Voyager-1 en -2, die Saturnus resp. op 13 nov. 1980 en 26 aug. 1981 op resp. 142.200 km en 161.100 km passeerden.

De zon is een gasbol op gemiddeld 149.600.000 km (= 1 astronomische eenheid, AE) van de aarde. De straal bedraagt 696.000 km; volume 1,412 ×1018 km3; massa 1,99 ×1030 kg (330.000 maal de aardmassa); gemiddelde dichtheid 1,41 g/cm3; oppervlaktetemperatuur ca. 6000 K.